Турчихиймсан…

Манай охин сургуульд яваад ханз энэ тэрээ цээжилээд бөөн идэвхи. Тэгсэн нэг шүлэг цээжилээд ирлээ шүү… Тэгээд тэрийгээ намайг цээжил гээд. Хүүхдийг багаас нь хичээл энэ тэрийг нь эцэг эх нь хамтран хийлцэн хичээлд нь анхаарвал аяндаа хүүхэд хичээл номондоо дуртай даалгавараа ч хүнээр шахаж шаардуулахгүй хийдэг болно гэж би боддог бөлгөө. Манайхан л анхаарч байгаа нь энэ гээл “энийгээ хий, сайн хий, цэвэр бич, чармай шамд, гүрий гүрдий” гэж харгислаад, тэрийгээ нээг их анхаарал хандуулдаг хүн гэж бодоод байдаг шиг санагдсан.

Сүүлийн үед хүмүүс их том том юм ярьдаг болжээ. Оюу толгой, таван толгой, 14 тэрбум, сонгууль энэ тэр гээл… Би ч юугаараа дутахав том том ярьчий гэсэн чинь сэдэв орж ирдэгггүй ээ. Хүмүүсийн ярьж байгаа тэр том том сэдэв рүү ороод ярьчий гэхээр хүмүүс ярьчихсан болохоор шинэлэг биш тэгээд ч сайн мэдэхгүй болохоор шившиг болно. Юу яридийн билээ гэж бодож байтал нэг айхтар том сэдэв толгойд зурс гээл ороод ирлээ шүү. Нилэээн далайцтай, жинтэй авах сэдэв болоод явчлаа шүү…

Манай монголчууд нээрээ агуу шүү. Сэтгэнэ энэ тэр гэж үнэн чөлөөтэй. Ийм агуу сэтгэлгээнээс л зарим өвөрмөц шийдлүүд гардаг байх. Монголоос дэлхий үүссэн, монголчууд хамгийн анхны хүн, монголчууд хамгийн анхны супер хүн, монголчууд бүгдийг нээсэн гэх мэт. Энд бүүр “шилдэгийн шилдэг” шийдэл байна.

Утлага гэхээр лам энэ тэрийн арц хүж бодвоо. Та бүхнийг бузар булайгаар салхин дээрээс чинь утаж байгаа хот суурингийн маань хойморт байрлах газруудыг дурдъя. Бид чин өөрсдийгөө нүүдэлчин гүн ухаантай, дэлхийн талыг эзэлсэн айхтар улсууд гээд байсан хаа байна.

Нийгэм дунд амьдарна гэдэг тодорхой хэмжээгээр бусдыг хүндэтгэх хүлээцтэй занг шаарддаг. Гэтэл бодит амьдрал дээр ямар байдаг билээ? Автобусанд ороод л хэрүүл тэмцэл хийдэг иргэд байсаар. Өглөөнөөс хар энерги өөртөө татсан хүний ажил үйлс тэр өдөртөө ямар байх нь тодорхой. Соёлтой, хэвийн иргэнийг дараах хүчин зүйл бухимдуулдаг.

Үрлээ, Баяраа 2 харанхуй ангид үнсэлдэнэ. Үрлээ гэнэн цайлган охин Баяраатай унтсанаа их юманд санан суух барих, хүүхэд шуухад, өдөр бүр чаатар үзнэ энэ тэр гээд бөөн тэнэг юм ярина. Баяраа нь харин айхтар санаатай гар “Чи юугаа солиороод байнаа, чи наад үлгэрээ тэр Дэлгэртээ л хэл” гэнэ. Үрлээ гүйн одсоны дараа Дэлгэр харанхуйгаас гарч ирнэ. Баяраа Дэлгэрийг ширээн дээр гарч өшиглөх гэж байгаад ойчин унах тэр агшинд ангийнхан нь орж ирнэ. Эцэг эх, багш нарын хурал болоход Ангийн багш босч ирээд ярина. Хайран ч хамт олон, хайран ч нэр төр. Ийм л хүн бидний дундаас төрлөө хэмээн халаглана.

Өглөө кино. Сүхбаатар, Данзан нар Москва орж бадар барихаар явсан хойгуур Бодоо нэгэн сүр жагсаал цуглаан хийнэ. Энэ нь хуучны бурангуйг устган шинэ сайхан зүйлийг авчирах гагцхүү ард түмний төлөө ариун сайхан үйлдэл аж. Бүсгүйчүүлийн үсийг огтолж, эрчүүдийн дээлийн нудрагыг тасчин хаяж галд шатаав. Ардууд энэхүү үйлдлийг дургүйцэн, бөөн хэрүүл уруул хийж ардын засгийг хараан зүхэж, тэмцэл өрнөв.

Асар том дайн болжээ. Гэтэл нэг арми нь илүү давуу хүчтэй байсан ч дайнд ялагджээ. Яагаад ялагдав, юу болов гээл бөөн юм болно биддээ. Буруутанг хайж эхэлжээ. Арми яагаад ялагдав?

Дахиж аварга тосон орлоо. Гэхдээ энэ удаа нилээн олуулаа очлоо. 3 өдөр 2 шөнийн аялал байв. Баасан гаригийн үдээс хойш хотоос гараад бүтэн сайны шөнө нь эргэж ирлээ. Олон өдөр бороо үргэлжлэн орж байсан ч гэсэн яг энэ өдрүүдэд цаг агаар үнэхээр сайхан байв. Бид ийм болохыг урьдчилан CNN -ээс мэдэж авсан бөлгөө. Ингээ д аян замын фото сурвалжлагаа хүргэе.

Рашаан гэдэг нь газрын гүн дэх чулуу, хөрс ургамал олон зуун жил дагтаршсанаас болж үүссэн эрдэс, органик, цацараг идэвхт бодис, хийн хольц зэргийг агуулсан газрын гүний ус юм.

Тосон нуур нь олон мянган жилийн настай бөгөөд өндөр эрдэсжилттэй, найрлагандаа олон төрлийн органик бодисыг агуулсан шавар, элсэн дээр газрын гүний усны ундаргаар тогтсон байгалийн рашаан юм. Тосон нуурын рашаан ус нь карбонат-гидрокарбонат, хлорт натрийн төрөлд хамрагдах өндөр эрдэсжилттэй жинхэнэ давст нуур учир хүний биеийн дархлааг сайжруулж эрүүлжүүлэх үйлчилгээтэй.

Тус сувилал нь анх 1969 онд байгуулагдсан ба1992 оноос ЭМЯ-нд харьяалагдаж улсын хэмжээний үйлчилгээтэй сувилал болсон байна. Хувьчлагдахаасаа өмнөх жилүүдэд арьсны харшил судлалын төвтэй нягт уялдаа холбоотой ажиллаж арьс, харшлын бүхий л төрлийн өвчнийг эмчлэх клиник сувилгааны эмнэлэгтэй жилдээ 2000 гаран хүнд үйлчилдэг.